Η Ελλάδα έχει περάσει από μια περίοδο έντονης κρίσης στις χρηματοδοτήσεις της δεκαετίας του 2010, η οποία προκλήθηκε από την οικονομική κρίση του 2008 και τις συνέπειές της, όπως η υπερβολική δημοσιονομική έλλειψη και η ανάγκη για διεθνή βοήθεια. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σταδιακή αποκατάσταση του χρηματοδοτικού συστήματος, με σημαντικές μεταβολές και πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την επιχειρηματικότητα. Στο άρθρο αυτό αναλύουμε τις βασικές τάσεις της αγοράς, τις νέες προοπτικές και τους παράγοντες που καθορίζουν το μέλλον της ελληνικής οικονομίας μέσω χρηματοδοτικών πηγών.
Μια από τις πιο σημαντικές μεταβολές είναι η αύξηση της συμμετοχής των ιδιωτικών επενδυτών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στις χρηματοδοτικές διαδικασίες. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Εθνικού Στατιστικού Γραφείου (ΕΣΓΕ), το ποσοστό των ΜΜΕ που πρόσβασαν σε δάνεια από τα τραπεζικά ιδρύματα αυξήθηκε από το 68% το 2019 σε 72% το 2022, αν και παραμένει χαμηλότερο από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (που κυμαίνεται γύρω στο 85%). Ωστόσο, η πραγματική πρόσβαση σε χρηματοδότηση για τις νέες επιχειρήσεις και τις μικρές επιχειρήσεις παραμένει περιορισμένη, με το 40% των ελληνικών επιχειρήσεων να αναφέρει δυσκολίες στην εύρεση χρηματοδοτήσεων.
Ένα σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η εξάρτηση από τα κρατικά προγράμματα υποστήριξης, όπως τα προγράμματα «Επιχειρηματικός Κήπος» και «Εξαγωγικά Δάνεια», που παρέχουν ενισχύσεις μέχρι το 50% του κόστους για συγκεκριμένες δραστηριότητες. Ωστόσο, η διαδικασία υποβολής αιτήσεων και η καθυστέρηση στην απονομή των πόρων έχουν δημιουργήσει φόβο και αβεβαιότητα μεταξύ των επιχειρηματιών. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα «Επιχειρηματικός Κήπος» έχει απονομή πόρων μόνο για περίπου 1.200 επιχειρήσεις το χρόνο, ενώ η ζήτηση είναι πολύ μεγαλύτερη.
- Το ποσοστό των ελληνικών επιχειρήσεων που πρόσβασαν σε δάνεια από τα τραπεζικά ιδρύματα αυξήθηκε από το 68% το 2019 σε 72% το 2022.
- Σύμφωνα με μελέτες του Οικονομικού και Κοινωνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΟΚΕΕ), το 35% των ελληνικών επιχειρήσεων δεν έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση λόγω της ανεπάρκειας των διαθέσιμων πόρων.
- Το πρόγραμμα «Εξαγωγικά Δάνεια» έχει απονομή πόρων περίπου για 1.500 επιχειρήσεις το χρόνο, ενώ η ζήτηση φτάνει τα 5.000 αιτήματα.
- Η χρήση των χρηματοδοτικών πλατφόρμων όπως η «Ελληνική Αγορά Χρηματοδότησης» έχει αυξηθεί κατά 30% το 2023, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Τράπεζας Ανοικτών Δεδομένων.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προγραμματίσει το πρόγραμμα «Next Generation EU» με στόχο την ενίσχυση της χρηματοδοτικής πρόσβασης των ΜΜΕ, με ειδικές ενισχύσεις για την ελληνική αγορά.
Ένα άλλο σημαντικό παράδειγμα επιτυχίας είναι η ανάπτυξη του sector των «green bonds», δηλαδή των πράσινων ομολογιών, οι οποίες χρηματοδοτούν προγράμματα περιβαλλοντικής ανάπτυξης. Η Ελλάδα έχει εκδοθεί συνολικά 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ σε πράσινες ομολογίες από το 2020 έως το 2023, με την μεγαλύτερη εκπομπή να πραγματοποιήθηκε το 2022, όταν εκδόθηκε ποσό 450 εκατομμυρίων ευρώ για την ενεργειακή αποκατάσταση κτιρίων. Αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της συμμετοχής της χώρας στις παγκόσμιες πρωτοβουλίες για την κλιματική αλλαγή.
Ωστόσο, παρά τις προοπτικές αυτές, παραμένουν σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη της αγοράς χρηματοδότησης. Η υψηλή ανταγωνιστικότητα μεταξύ των τραπεζών για την κάλυψη των δανείων, η δυσκολία στην πρόσβαση σε κεφάλαια για νεοσύστατες επιχειρήσεις και η έλλειψη επαγγελματικών δικαιωμάτων για τους επενδυτές είναι μερικά από τα κύρια προβλήματα. Για παράδειγμα, το 2023, μόνο το 15% των νεοσύστατων επιχειρήσεων κατάφερε να πάρει δάνειο από τραπεζικό ίδρυμα, σε αντίθεση με το 30% των επιχειρήσεων που λειτουργούν από τουλάχιστον πέντε χρόνια.
Στο πλαίσιο της κύρια σελίδα της χώρας για την ενίσχυση της χρηματοδοτικής πρόσβασης, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πρόγραμμα με στόχο την δημιουργία ενός νέου μηχανισμού χρηματοδότησης για τις ΜΜΕ, ο οποίος θα βασίζεται σε συνδυασμό κρατικών ενισχύσεων και ιδιωτικών επενδύσεων. Το πρόγραμμα, που θα ξεκινήσει το 2024, θα προσφέρει εύκολη πρόσβαση σε δάνεια με χαμηλότερους τόκους και ανακύκλωση των κεφαλαίων μέσω του συστήματος «Ελληνική Αγορά Χρηματοδότησης». Η επίδραση αυτού του προγράμματος θα είναι σημαντική, καθώς θα βοηθήσει να καλυφθούν οι ανάγκες των περισσότερων ελληνικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των νεοσύστατων, και να ενισχυθεί η οικονομική ανάπτυξη της χώρας.